Bí quyết đọc sách cho trẻ 0-6 tuổi

Bí quyết đọc sách cho trẻ 0-6 tuổi

Albert Einstein, nhà khoa học vĩ đại nhất thế kỷ 20 từng nói rằng: “Nếu bạn muốn con bạn thông minh, hãy đọc truyện cổ tích cho bé. Nếu bạn muốn con bạn thông minh hơn nữa, hãy đọc truyện cổ tích cho bé nghe nhiều hơn nữa”. Điều đó cho thấy việc đọc truyện cổ tích có tác động mạnh mẽ tới trí tuệ của một đứa trẻ. Trong bài viết này, tôi muốn chia sẻ một vài bí quyết nhỏ để việc đọc trở nên hiệu quả và là niềm vui của bố mẹ và các con.

tre doc sach som

Việc đọc chỉ thực sự trở nên hiệu quả khi nó được thực hiện hàng ngày, như một thói quen đầy cảm hứng và đam mê, một thói quen mang tính gây nghiện, giống như việc tôi cần hai quả trứng ốp lòng đào cho bữa sáng còn bạn thì cần 15 phút tập yoga trước khi hào hứng bắt đầu một ngày mới đầy năng lượng.
Tuy nhiên, bạn sẽ không thể khiến đứa trẻ của mình yêu thích sách nếu trong nhà bạn không có sách. Bạn càng không thể khiến việc đọc trở thành thói quen nếu bạn không dành thời gian đọc sách hàng ngày cùng con. Vậy việc đầu tiên bạn phải làm là gì? Hãy xây dựng một không gian đọc sách xinh đẹp và đầy cảm hứng, với những cuốn sách thú vị, ô cửa sổ mở đầy ánh sáng, một vài cái cây nhỏ xinh và những bản nhạc không lời dịu êm đưa bé và bạn tới thế giới của những bí mật đang chờ khám phá. Và bạn, người dẫn đường cần mẫn, yêu thương và đầy tận tụy, hãy ngồi xuống đọc sách cùng con, mỗi ngày.

Khi nào bạn nên bắt đầu đọc sách cho trẻ?

Bạn có thể bắt đầu đọc sách cho trẻ bất kỳ khi nào bạn muốn. Thực tế là bạn nên bắt đầu càng sớm càng tốt bởi đứa trẻ của bạn thực sự đã luôn ở trong trạng thái sẵn sàng, thậm chí ngay cả khi bé mới chỉ biết nằm sấp. Vậy thì đừng lãng phí thời gian, hãy nằm xuống và cùng bé lật giở những trang sách xinh đẹp đầu tiên trong cuộc đời đầy cảm hứng của đứa trẻ.

Bí quyết đọc sách cho trẻ từ 0-3 tuổi

Trẻ dưới 2 tuổi, khả năng tập trung và ghi nhớ ngắn hạn, nên thông điệp cần ngắn gọn, dễ nhớ, dễ hiểu. Vì vậy, khi chọn sách cho bé, bạn lưu ý chọn những cuốn sách ít chữ, ngôn từ nhịp nhàng và được lặp đi lặp lại. Bạn cũng nên ưu tiên chọn những cuốn sách có tranh minh họa mang màu sắc sống động để kích thích thị giác, định hình xu hướng thẩm mỹ và thu hút sự chú ý của trẻ.
Chất liệu sách cũng mang lại cho trẻ những trải nghiệm rất khác. Một cuốn sách vải sẽ mang lại cho bé cảm giác ram ráp khi chạm tay, tiếng sột soạt khi lật trang trong khi một cuốn sách giấy lại mang lại cho bé cảm giác trơn mịn hơn. Vì thế, hãy mua nhiều loại sách với nhiều chất liệu khác nhau.
Khi đã có sách rồi, hãy bắt đầu bằng việc lật từng trang, chỉ vào từng hình, và giới thiệu với bé, “Đây là quả trứng. Quả trứng bé tí xíu. Đây là chú sâu. Chú sâu đang rất đói. Đây là quả táo. Quả táo bị sâu ăn thủng. Đây là quả mận. Quả mận cũng bị sâu ăn thủng…” Cứ thế, bạn vừa đọc vừa chỉ tay vào tranh và giới thiệu lần lượt cho tới khi hết cuốn sách. Lần đọc đầu tiên này sẽ giúp bé làm quen với nhân vật chú sâu cũng như có những hình dung ban đầu về nội dung câu chuyện.
Ở những lần đọc sau, bạn có thể bắt đầu bổ sung thêm từ mới cùng những cách diễn đạt mới. Cách đọc này cũng áp dụng luôn với các bé 2-3 tuổi:
“Có một quả trứng bé xíu nằm chơ vơ trên một chiếc lá xanh. Từ quả trứng nở ra một chú sâu bé bỏng. Lúc này, chú sâu tội nghiệp đang rất đói bụng, nên chú quyết định đi tìm thức ăn. Ngày thứ Hai, chú ăn thủng cả một quả táo. Ngày thứ Ba, chú ăn thủng hai quả mận…”
Ở đoạn truyện này, bạn nên đọc nhấn vào các từ in đậm và chỉ tay vào tranh minh họa, để bé bắt đầu hiểu về sự kết nối giữa tiếng bé nghe được và hình ảnh bé nhìn thấy trong lúc bạn kể. Bé sẽ dần nhận biết đâu là quả trứng, đâu là chiếc lá, đâu là chú sâu. Bạn cũng có thể minh họa động tác bò của chú sâu bằng sự di chuyển của các ngón tay để gây hứng thú cho bé.
Khi bé đã nắm được khá đầy đủ nội dung câu chuyện, bạn có thể bắt đầu đặt câu hỏi, “Quả trứng bé xíu nằm ở đâu nhỉ?”, “Từ quả trứng nở ra cái gì nhỉ?” “Chú sâu mới nở ra đói bụng quá liền làm gì?”, “Chú sâu tìm thấy cái gì để ăn?” Bằng cách này, bạn đang cùng bé xâu chuỗi lại từng chi tiết và giúp bé học cách tóm tắt lại nội dung truyện.
Ngoài việc đọc sách, bạn cũng nên dành thời gian đọc thơ và đồng dao cho bé, đặc biệt là đồng dao. Ngôn ngữ của đồng dao nhịp nhàng, giàu tính âm điệu và ứng biến giúp trẻ có tư duy tự do và linh hoạt hơn.

Bí quyết đọc sách cho trẻ 3 – 6 tuổi:

Vẫn là câu chuyện về chú sâu háu đói, nhưng với lứa tuổi 3-6, bạn có thể kể theo phiên bản đặc biệt mang dấu ấn của chính bạn. Đừng ngại ngần nếu bạn cảm thấy muốn hoặc cần “biên tập” lại một chút để câu chuyện trở nên sinh động và giàu hình ảnh hơn, chẳng hạn như:
Dưới ánh trăng sáng lung linh, có một quả trứng bé xíu nằm chơ vơ trên một chiếc lá non xanh. Một buổi sáng Chủ nhật ấm áp, khi mặt trời vừa thức giấc ló qua các đám mây, từ quả trứng xinh nở ra một chú sâu non bé bỏng. Chú sâu tội nghiệp lúc này đang rất đói, và bắt đầu bò đi loanh quanh tìm kiếm thức ăn.
  • Ngày thứ Hai, chú ăn hết cả một quả táo to mà bụng vẫn đói cồn cào.
  • Ngày thứ Ba, chú tìm được hai quả lê và ăn ngấu nghiến mà bụng vẫn đói ngấu.
  • Ngày thứ Tư, chú tìm thấy ba quả mận chín và ăn ngon lành mà bụng vẫn đói meo.
  • Ngày thứ Năm, chú ăn một mạch bốn quả dâu tây đỏ, chín mọngngọt lịm mà bụng vẫn đói lả.
  • Ngày thứ Sáu, chú ăn năm quả cam mọng nước mà lạ thay, bụng chú vẫn réo ùng ục
Chỉ trong một đoạn truyện rất ngắn, đứa trẻ của bạn đã được làm quen với các tính từ miêu tả chú sâu: “bé bỏng”, “tội nghiệp”, (và sau này, khi chú lớn lên, chú còn trở nên “béo tròn”, “mũm mĩm” nữa), cùng những cụm từ miêu tả các trạng thái khác nhau của cơn đói: đói meo, đói cồn cào, đói ngấu, đói lả, bụng réo ùng ục. Đây là cách giúp trẻ không những xây dựng vốn từ vựng, mà còn bắt đầu chú ý hơn đến sắc thái từ một cách có ý thức.

Khám phá từ mới

Trong khi đọc sách cho trẻ, điều cốt yếu là cùng bé tìm hiểu nghĩa của từ, – bạn có thể sẽ cần đến sự hỗ trợ của một cuốn từ điển tiếng Việt – chẳng hạn như láng cháng nghĩa là gì, nó có giống với loanh quanh không?, nhấm nháp là gì? nó mô tả trạng thái ăn như thế nào? bụng dạ óc ách nghĩa là bụng dạ bị làm sao… Bạn cũng có thể giới thiệu với bé về từ tượng thanh (tí tách là từ tượng thanh vì nó mô phỏng âm thanh giống như tiếng mưa rơi, xào xạc là từ tượng thanh vì nó mô phỏng tiếng gió chạy trong tán lá…), từ tượng hình (nhọn hoắt là từ tượng hình vì khi nhắc tới nó ta nghĩ tới cái gì đó rất nhọn, rất sắc, lom khom là từ tượng hình vì nó gợi tả dáng vẻ cúi người xuống làm gì đó…), từ láy (láng cháng là từ láy vì nó giống nhau ở âm cuối, nhấm nháp là từ láy vì nó giống nhau ở phụ âm đầu…). Mỗi ngày như thế, từng chút, từng chút một, như một chú kiến mải miết tha mồi về tổ, bạn đang cùng bé gom nhặt và tích trữ cả một kho báu.
Một trong những công cụ quan trọng cho chiến lược phát triển năng lực tư duy ngôn ngữ của trẻ là bộ câu hỏi 5W1H: who (ai), what (cái gì), when (khi nào), where (ở đâu), why (tại sao) và how (như thế nào), trong đó “tại sao” và “như thế nào” là những câu hỏi đòi hỏi trẻ tư duy ở mức độ sâu hơn. Việc đặt và trả lời câu hỏi trong khi đọc sách là nền tảng vững chắc để xây dựng kỹ năng đọc hiểu, một kỹ năng tối quan trọng giúp bé hấp thụ tốt khối lượng kiến thức khổng lồ từ việc đọc sách sau này. Tuy vậy, không phải bao giờ trẻ cũng sẵn sàng trả lời các câu hỏi của bạn. Và thực tế là quá nhiều câu hỏi trong một giờ đọc sách sẽ khiến mạch truyện bị ngắt quãng. Vì thế, hãy lựa chọn những câu hỏi chất lượng và biến nó thành trò chơi đố. Đố con biết vì sao sóc nhỏ lại đánh rơi hết cả vụ thu hoạch của mình?
Vì sao đêm tối lại nguy hiểm? Ồ, con quái vật của đêm tối sống ở đâu, con biết không? Nếu con quái vật ăn hết đồng hồ trên trái đất thì con nghĩ chuyện gì sẽ xảy ra với thời gian? Tôi đã hỏi những đứa trẻ trong lớp học của tôi như thế khi đọc cho chúng nghe Câu chuyện về lòng dũng cảm trong bộ Rủ rỉ cùng các nàng tiên, và với câu hỏi cuối cùng, chúng trả lời tôi rằng: “Chẳng có chuyện gì xảy ra với thời gian cả. Nếu đồng hồ có bị quái vật ăn thì thời gian vẫn trôi, chỉ là mình không biết bây giờ là mấy giờ thôi ạ.” Bạn hẳn là đã thấy sức mạnh của câu hỏi mở qua câu trả lời này.
Cũng nhờ khai thác tối ưu bộ câu hỏi 5W1H, bạn sẽ dễ dàng khơi gợi giúp trẻ phát triển tư duy so sánh hình tượng. Bạn có ngạc nhiên không khi có thể chạm vào nỗi cô đơn của Vịt Xám và thưởng lãm vẻ đẹp của cô thiên nga qua góc nhìn của những đứa trẻ như thế này:
Vì sao Vịt Xám lại cô đơn?
– Vì Vịt Xám xấu xí nên không có ai chơi cùng.
Vịt Xám cô đơn như thế nào?
– Vịt Xám cô đơn như một hòn than không có cái lò nào để lăn vào.
– Vịt Xám cô đơn như một chú chim bay mãi không tìm thấy tổ.
– Vịt Xám cô đơn như một cái cây trơ chọi vì những cái cây xung quanh bị chặt hết cả.
Cô thiên nga bên hồ nước xinh đẹp như thế nào?
– Cô thiên nga xinh đẹp như những cánh hoa rơi xuống mặt hồ.
Một bí quyết nữa để trẻ bị hút vào câu chuyện của bạn là hãy để đứa trẻ của bạn trở thành nhân vật trong truyện. Hãy bắt đầu câu chuyện như: “Một buổi sáng, Khế trở dậy từ sớm tinh mơ. Cô biết rằng có điều gì đó rất rất thú vị sắp tới, và nó sẽ tới sớm thôi…” Tôi tin rằng, đứa trẻ của bạn sẽ ngạc nhiên đầy thích thú, và sẽ bị cuốn vào thế giới của cô chuột xám dễ thương trong truyện Bao nhiêu giấc ngủ nữa?
Bao nhiêu giấc ngủ nữa? nằm trong bộ sách Những câu chuyện đẹp nhất tặng bé. Sách được viết bằng thứ ngôn ngữ tuyệt đẹp, lời văn trong trẻo và mềm mại như những tiếng thì thầm. Và bạn, hãy mang lời thì thầm ấy tới đôi tai xinh của những đứa trẻ, để chúng được nghe, được cảm thứ ngôn ngữ đẹp giàu hình ảnh và thứ cảm xúc trong veo như buổi sớm thu ấy.
Bạn cũng nên cùng bé đọc sách khoa học, để giúp bé học cách quan sát và tìm hiểu thế giới muôn màu xung quanh, để bé hiểu ra mọi thứ tồn tại đều có lý do và có nguyên lý vận hành riêng. Cùng với việc đọc sách, bạn có thể cùng bé tìm đọc những bài viết khoa học, tìm xem những clip khoa học có liên quan. Điều này rất quan trọng, bởi nó giúp đứa trẻ hình thành thái độ nghiên cứu nghiêm túc, cùng kỹ năng quan sát, phân tích, đánh giá, kết nối và tổng hợp thông tin một cách đầy đủ và toàn diện.
Đọc sách cho trẻ giống như dắt tay bé đi dạo trong một khu rừng. Hãy thong dong bước đi và ngắm nhìn khu rừng với ánh mắt háo hức của một đứa trẻ luôn ngạc nhiên với thế giới. Hãy cùng bé tận hưởng những khoảnh khắc tuyệt đẹp ấy bởi những điều kỳ diệu luôn đón đợi ở phía trước, trên những tán lá kia hẳn sẽ có những chiếc lá đặc biệt lỗ chỗ những lỗ thủng hình trái tim, bên dưới những thân cành gãy kia những cây nấm lúp xúp hẳn đang cựa mình thức giấc, hay bên trên thảm lá mục những chồi non bé bỏng đang lô nhô vươn cao… Hãy dắt tay bé đi dạo mỗi ngày, với trái tim rộn ràng và đôi chân bước khẽ, bởi trên cuộc đời này còn điều gì ngọt ngào hơn thế?

Góc thư viện:

Dành cho các bé dưới 3 tuổi:

  1. Úm ba la! Nào cùng khám phá – NXB Kim Đồng
  2. Bộ sách Pororo vui học – NXB Kim Đồng
  3. Con yêu bố biết chừng nào: NXB Nhã Nam

Dành cho bé 3-6 tuổi:

  1. Tôi sẽ đỡ nếu bạn rơi: NXB Nhã Nam
  2. Bò đánh máy: NXB Nhã Nam
  3. Bộ cánh cụt Luy-xiêng: Nhã Nam
  4. Bộ Chuyện xóm gà: NXB Nhã Nam
  5. Sói đã trở lại & Sói đa cảm: NXB Nhã Nam
  6. Bộ khỉ Zozo – một trong một trăm bộ sách thiếu nhi hay nhất mọi thời đại: NXB Alphabooks Bộ Lily và Chuột Túi Xanh: NXB Alphabooks
  7. Bộ Ếch Xanh – bộ sách tuyệt vời về tình bạn, ngôn ngữ đẹp như thơ giúp bé phát triển vốn từ và tư duy sử dụng ngôn ngữ: NXB Alphabooks
  8. Bộ kỹ năng sống cho trẻ từ 4-7 tuổi: Đuôi không phải để kéo – Tay không phải để đấm nhau – Lời nói không phải để làm tổn thương nhau – Vi trùng không phải để chia sẻ: NXB Alphabooks

Sách dành cho học sinh tiểu học:

  1. Quả lê khổng lồ: NXB Kim Đồng Peter,
  2. Một chú thỏ nghịch ngợm kinh khủng: NXB Kim Đồng
  3. Khu vườn hiếu kỳ – NXB Nhã Nam
  4. Tottochan bên cửa sổ – NXB Nhã Nam
  5. Pippi Tất Dài – NXB Nhã Nam
  6. Lại thằng nhóc Emil – NXB Nhã Nam
  7. Pollyanna, Mặt trời bé con – NXB Nhã Nam
  8. Bộ Annie tóc đỏ – NXB Nhã Nam
  9. Bộ Emily ở trang trại Trăng Non – NXB Nhã Nam
  10. Phù thủy xứ Oz – NXB Nhã Nam
  11. Cá sấu Ghena – NXB Nhã Nam
  12. Nhắt Stuwart – NXB Nhã Nam
  13. Chuyện Despereaux – NXB Nhã Nam
  14. Chuyến phiêu lưu diệu kỳ của Edward Tulane, Kate DiCamillo – NXB Nhã Nam
  15. Chuyện con mèo dạy hải âu bay, Chuyện con ốc sên muốn biết vì sao nó lại bò chậm và Chuyện con mèo và con chuột bạn thân của nó – NXB Nhã Nam